Van alle kanten wordt de hulp aan mensen met psychische of psychiatrische problemen afgebroken. 60.000 mensen met een handicap of psychische problemen  raken hun ondersteunende begeleiding kwijt door de bezuiniging op de AWBZ; de invoering van marktwerking in de GGZ leidt ertoe dat GGZ instellingen met miljoenentekorten kampen, of zelfs op de rand van faillissement zweven. Zorgverzekeraars maken steeds meer de dienst uit in de GGZx85.. Clixebnten en hulpverleners zijn de dupe. De afbraak van de GGZ moet een halt toe geroepen worden!

Door Barbara Veger, ambulant woonbegeleider in de GGZ

AWBZ

Er wordt 800 miljoen bezuinigd op de AWBZ. Mensen die begeleiding krijgen zoals hulp bij het boodschappen doen omdat ze een sociale fobie hebben, dreigen deze hulp kwijt te raken. Alleen de zogenaamde  x93zware gevallenx94  houden hun recht op ondersteunende begeleiding. De rest x96 geschat wordt dat het om 60.000 mensen gaat – moet het zelf maar uitzoeken. Hebben zij geen hulp nodig? Jawel, alleen de regering heeft er het geld niet voor over. Er kunnen tientallen miljarden gevonden worden voor noodlijdende banken, maar voor goede zorg is er zogenaamd geen geld. Tienduizenden mensen dreigen aan hun lot over gelaten te worden. 

Marktwerking

Daarnaast is de invoering van de marktwerking in de GGZ in volle gang. Gevolg hiervan is dat steeds meer instellingen in grote financixeble problemen komen. In het nieuwe stelsel krijgen instellingen meestal pas achteraf geld van zorgverzekeraars; daarbij willen zorgverzekeraars ook nog voor een dubbeltje op de eerste rang zitten en stellen hun vergoedingen steeds naar beneden bij. Instellingen zijn gedwongen veel geld te lenen, wat er met de kredietcrisis niet goedkoper op wordt. De druk om te bezuinigen en steeds grotere x93productie te draaienx94 neemt toe. Hulpverleners moeten steeds harder rennen. Reorganisaties zorgen voor veel onzekerheid. Veel hulpverleners klagen dat ze met de invoering van de marktwerking steeds meer tijd kwijt zijn aan bureaucratie. De zorg aan clixebnten lijdt hier natuurlijk onder. Alleen het management profiteert van de marktwerking, hun salarissen schieten de hemel in.

Waar gaat het heen?

Marktwerking zou meer keuzevrijheid betekenen voor clixebnten. Maar niet de x93klantx94 is koning, maar de zorgverzekeraar; die bepaalt in toenemende mate waar je hulp kunt krijgen, welke hulp, voor hoelang,  welke medicijnen je mag slikken …  De clixebnt kan hooguit de zorgverzekeraar kiezen. Maar wie een betere ziektekostenverzekering wil, betaalt daar ook voor met een hogere premie, en niet iedereen kan zich dat veroorloven x96 integendeel, het aantal onverzekerden neemt alleen maar toe. We dreigen naar een situatie af te glijden zoals in de VS of x96 dichter bij huis x96 Engeland, waar je de beste hulp kunt kopen bij een privxe9-kliniek als je miljonair bent, maar afgescheept wordt met armzalige hulp als je weinig geld hebt.

Wat is het alternatief?

Zorg x96 zowel geestelijke als lichamelijke zorg x96 is een basisrecht. Iedereen zou er toegang toe moeten hebben als dat nodig is, ongeacht inkomen. Zorg zou dus gratis moeten zijn, en een publieke dienst – geen winst maken over de ruggen van zieke mensen, dus geen markt in de zorg! Om de kwaliteit van de zorg te herstellen is een x93kapitaalinjectiex94 nodig; met name investeringen in uitbreiding van het aantal banen, om de werkdruk te verlagen en de kwaliteit van de zorg te verhogen.

Om dit alles te bekostigen is het nodig om de verzekeringsmaatschappijen, banken en grote bedrijven te nationaliseren – zonder compensatie aan de rijke aandeelhouders, alleen aan de x93kleine man of vrouwx94 die een paar aandelen heeft.

De economie zou dan op democratische wijze gepland kunnen worden, ten behoeve van de gehele bevolking in plaats van voor de winsten van enkelen, onder controle en beheer van de arbeiders (werkenden, werklozen en jongeren).

De arbeidersbeweging x96 SP en vakbonden x96 hebben de macht om voor dergelijke veranderingen te vechten. Initiatieven als x93De zorg geen marktx94 en x93De ggz laat zich horenx94 zouden een rol kunnen spelen in het aanzwengelen van de discussie hierover, en het bij elkaar brengen van mensen, die willen vechten voor een echte verandering in de zorg.

Dit artikel verscheen eerder in de socialistische krant Offensief.

In 2005 verscheen er in het tijdschrift Psy een artikel over privxe9-klinieken in Engeland. De commercixeble Priory Group die erin beschreven wordt, heeft een groot aantal psychiatrische- en verslavingsklinieken, waar miljonairs als Robbie Williams en Eric Clapton, maar ook de ex-dictator Pinochet zich lieten behandelen. Er zijn marmeren vloeren en gouden kroonluchters in de gebouwen, clixebnten hebben 24 uur per dag de beschikking over een eigen verpleegkundige en er is een scala aan therapiexebn en activiteiten. Prijskaartje: al snel zox92n 900 euro per dag. Voor al die mensen die dat niet kunnen betalen, is er de publieke NHS x96 die kampt met een chronisch tekort aan personeel, een behandelaanbod dat ver onder de maat is en een groeiend aantal geweldincidenten op de afdelingen. Is dit ook het toekomstbeeld voor Nederland? Als het aan de regering ligt wel. Invoering van marktwerking in de GGZ zal ook in Nederland leiden tot een situatie, waarin alleen de rijken goede zorg kunnen kopen, en de armen worden afgescheept met uiterst armoedige zorg x96 als we de regering zijn gang laten gaan tenminste.

Nu al is de zorg in Nederland onvoldoende. Recent verscheen er nog veel in het nieuws over de sterfgevallen in het Sociaal Psychiatrisch Dienstencentrum (SPDC) in Amsterdam-Oost. Onderbezetting en hoge werkdruk, mede daardoor patixebnten die langdurig in de isoleercel aan hun lot overgelaten worden, gebrek aan faciliteiten x96 deze problemen spelen al jaren. En het wordt er niet beter op. Nu er met de invoering van marktwerking steeds meer geregistreerd moet worden, hebben hulpverleners nog minder tijd voor clixebnten. De recente enorme fusiegolf binnen de GGZ geeft veel onrust bij werkers en clixebnten. Vrijgevestigde psychologen en psychiaters luidden de noodklok, omdat door het nieuwe financieringssysteem al 350 praktijken kopje onder zijn gegaan. Ons wordt verteld dat marktwerking de oplossing is om de zorg te verbeteren, maar het tegendeel is waar.

Marktwerking betekent keuzevrijheid?

Marktwerking zou goed zijn voor de clixebnt, zo wordt ons verteld, omdat het de keuzevrijheid vergroot. Als zorg een product wordt, kan je zelf kopen wat je wil, zo is de redenering. Natuurlijk klopt dit van geen kanten. We hebben als consument theoretisch volledige keuzevrijheid om de producten te kopen die we willen x96 maar dan moet je wel geld hebben. Met een goed inkomen kan je naar Albert Heijn gaan en kiezen uit allerlei groente en fruit van over de hele wereld. Maar zit je op een minimuminkomen, dan moet je toch genoegen nemen met groente van de Lidl of de Aldi, die flink bespoten en dus ongezond is. En dan zijn er nog mensen die ook de Lidl niet kunnen betalen en die gedwongen zijn, om als de markt is afgelopen tussen het restafval te zoeken naar groente die nog enigszins eetbaar is. Wat voor keuzevrijheid hebben zij?

Kwaliteit heeft een prijs, dat geldt ook voor de GGZ. De bedoeling is, dat GGZ-instellingen op termijn op prijs met elkaar gaan concurreren. Echter, de x93consumentx94 is niet zozeer de clixebnt, maar de zorgverzekeraar; die koopt de zorg in bij de instellingen. De meeste GGZ-instellingen zullen x93ordersx94 van zorgverzekeraars in de wacht proberen te slepen door hun x93productx94 goedkoop te maken. En hoe maak je zorg goedkoop? Door bijvoorbeeld te besparen op personeelskosten, zoals minder verpleegkundigen aan het bed en grotere groepen bij therapie; of te snoeien in faciliteiten x96 in het onderhoud van gebouwen, goedkopere maaltijden, goedkopere materialen voor activiteiten, etc. Instellingen zullen onder druk komen te staan om vooral x93makkelijkex94 clixebnten in behandeling te nemen die minder kosten aan zorg. Zo wordt er door de Parnassia Bavo groep veel geinvesteerd in PsyQ: kortlopende behandelingen gericht op relatief "simpele" diagnoses. De nadruk zal daarnaast in de GGZ nog meer komen te liggen op behandeling door middel van medicijnen, dat is immers de goedkoopste behandeling. Ook bestaat het gevaar dat instellingen sneller de behandeling stop zetten vanwege financixeble redenen.  Kortom: marktwerking betekent hogere werkdruk voor het personeel, en slechtere zorg voor de clixebnten.

Er zullen ook instellingen zijn, die er voor kiezen om hoge kwaliteit te leveren, en er zullen ook wel zorgverzekeraars zijn, die deze zorg willen inkopen. Maar ze zullen de hogere prijs wel doorberekenen aan de x93klantx94, in de vorm van hogere premie voor de ziektekostenverzekering. Zo ontstaat een tweedeling tussen de duur-verzekerden, die betere zorg krijgen, en de goedkoop-verzekerden x96 en dan zijn er ook nog de mensen die helemaal niet (aanvullend) verzekerd zijnx85.. zullen instellingen in de toekomst nog iemand die illegaal is gaan helpen, als ze daar geen vergoeding voor krijgen? Immers, bij de bakker krijg je ook geen brood als je niet betaaltx85. en de bakker die wel gratis brood weggeeft, gaat uiteindelijk failliet…  Dat is de logica van de x93vrije marktx94 . Toch zou niemand honger moeten lijden, en niemand verstoken moeten zijn van zorg als hij geestelijk ziek is, ongeacht of je geld hebt of niet.

Daar komt nog bij, dat ziektekostenverzekeringen verschrikkelijk ondoorzichtig zijn voor de doorsnee consument. Als je een zorgverzekeraar kiest, zal je er niet zo snel bij stil staan dat deze zorgverzekeraar niet alle behandelingen bij alle instellingen vergoed. Als x93vrijex94 consument kan je er dus mee geconfronteerd worden, dat je helemaal geen keus hebt x96 je zorgverzekeraar heeft voor jou gekozen bij welke instelling je terecht kan. Wil je naar een andere instelling? Dat kan wel, maar dan moet je wel zelf (bij)betalenx85.. 

Een familielid van mij werd in de jaren x9170 opgenomen in een psychiatrische instelling. Hij kwam in een apart paviljoen terecht, de x93herenklassex94 . Die was bedoeld voor de x93gegoede burgersx94 x96 academici, mensen uit rijke fabrikantenfamilies ed. Die tijden van klassenonderscheid in de zorg dreigen weer terug te komen; tegenwoordig kunnen de rijken ook in Nederland in privxe9-klinieken terecht.

Wie genoeg geld heeft, heeft alle keuze van de wereld. Je kan bij een vrijgevestigde psychiater of psycholoog die buiten de dbc-systematiek om werkt, in therapie zolang je maar wil, zolang je zelf betaalt. Maar voor gewone mensen, die psychotherapie door hun zorgverzekeraar moeten laten vergoeden, gelden andere regels x96 voor hen geldt een maximum aan sessies.

Tegelijkertijd noopt de marktwerking instellingen om zo groot mogelijk te worden en op fusie- en overnamepad te gaan. Er heeft al een enorme concentratie plaatsgevonden in de GGZ, heel veel kleinere instellingen zijn al opgeslokt door de grote spelers. Dat betekent dus voor clixebnten, dat er sowieso niet zoveel meer te kiezen is, nog afgezien van het feit dat hun zorgverzekeraar niet met alle instellingen contracten zal afsluiten.

Marktwerking is efficixebnter?

Marktwerking zou zorgaanbieders dwingen om efficixebnt te werken. Maar ook dat is niet waar. Marktwerking leidt juist tot meer bureaucratie. Zelfs deze rechtse regering moet toegeven, dat de x93vrije marktx94 toezicht nodig heeft om kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid te waarborgen. De overheid staat echter meer op afstand, heeft minder zicht op wat er gebeurt, en moet dus allerlei controlemechanismen en regelgeving gaan verzinnen, een enorme bureaucratie.

Daarnaast betekent concurrentie ook verspilling. Instellingen zijn concurrenten geworden en werken dus niet meer samen, maar vinden elk afzonderlijk het wiel uit. Marketing kost ook flink wat geld en de managers wensen x93marktconformex94 topsalarissen te ontvangen..

Dat het niet waar is dat marktwerking tot lagere prijzen leidt, bewijst de farmaceutische industrie. Daar heeft de "vrije markt" de vrije hand, maar toch rijzen de prijzen van medicijnen de pan uit. Concurrentie leidt immers op den duur tot monopolievorming. De paar grote spelers die overblijven, maken maar al te vaak onderling prijsafspraken en houden de prijzen kunstmatig hoog.

Artsen krijgen exotische reizen aangeboden door farmaceutische bedrijven als ze hun product willen promoten; veel onderzoek naar medicijnen is in handen van de farmaceutische industrie, waarbij vaak niet de wetenschap en het belang van de patient voorop staat, maar hoe zoveel mogelijk winst gemaakt kan worden.

Marktwerking in de praktijk

De praktijk is nog het beste bewijs dat marktwerking alleen maar tot verslechteringen leidt. Neem bijvoorbeeld de thuiszorg. Thuiszorginstellingen moesten met elkaar gaan concurreren om aanbestedingen in de wacht te slepen bij de gemeenten. Instellingen boden hun product aan voor een spotprijs om maar de concurrentieslag te winnen. Het resultaat was dat ze om kosten te besparen drastisch bezuinigden op het personeel, veel medewerkers ontsloegen, de werkdruk daardoor nog hoger werd en de zorg slechter. Thuiszorgmedewerkers werken met een prikklok in de hand, rennen en vliegen, tijd voor een praatje is er niet meer bij. Tweederde van de instellingen kwam desondanks in de rode cijfers terecht.

En de voorbeelden zijn legio. Bij de post is actie gevoerd tegen aanvallen op de arbeidsvoorwaarden, die alles te maken hadden met marktwerking. TNT moest concurreren met nieuwe aanbieders, die met slecht betaalde parttime krachten werken, en wilde de arbeidsvoorwaarden eveneens naar een minimaal niveau brengen. De afgelopen jaren zijn bovendien veel kleinere postkantoren gesloten omdat ze niet x93rendabelx94 genoeg zijn.

En zo zijn er meer voorbeeldenx85. Het openbaar vervoer, de energiebedrijven, de woningsectorx85. Met de invoering van marktwerking stijgen de prijzen, holt de kwaliteit achteruit en stijgt de werkdruk voor het personeel. De enigen die beter zijn geworden van marktwerking, is het management. Die zagen hun salarissen en bonussen de hemel inschieten.

Hoe terugvechten?

Wat nodig is, is dat iedereen toegang heeft tot goede zorg, en dat de werkers in de zorg fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden krijgen. Wat nodig is, is investering in de zorg in plaats van bezuinigen, meer en beter betaald personeel en een groter budget. Dat kan alleen, als de zorg in publieke handen is en bovendien gratis wordt. Niemand zou er financieel voor gestraft moeten worden dat hij of zij ziek is of een aandoening heeft, maar in de huidige situatie gebeurt dat wel – wie de pech heeft (chronisch) ziek te zijn moet voor allerlei zorg eigen bijdragen betalen, en zich duur verzekeren.

Wat nodig is, is dat degenen die echt deskundig zijn, de GGZ gaan runnen: de werkers samen met de clixebntbeweging, in plaats van managers die slechts geleerd hebben om geld te maken. Dat is de beste manier om de zorg efficixebnt en van goede kwaliteit te maken.

Al het sociale wat we in Nederland nog hebben, is verworven door strijd. Vorige generaties gewone mensen hebben door actie te voeren, te staken, te demonstreren en zich te organiseren in vakbonden en linkse partijen, sociale voorzieningen en betere arbeidsvoorwaarden afgedwongen. Zonder die strijd was kinderarbeid niet afgeschaft, hadden we nog steeds 15 uur per dag moeten werken en hadden we zelfs niet mogen stemmen in verkiezingen. Door strijd is in het verleden betere zorg afgedwongen. Massale actie is ook vandaag de dag het beste antwoord op verslechteringen zoals marktwerking. Massale actie kan ook verbeteringen afdwingen.

De arbeidersbeweging, vakbonden en SP, heeft de macht om hiervoor te vechten. Helaas gebeurt dit nog veel te weinig, niet omdat gewone mensen niet in actie willen komen, maar omdat de leiders van vakbonden steeds meer mee gaan met het marktdenken. Maar druk van onderop kan deze organisaties in beweging krijgen.

Een ander systeem is nodig

Echter, elke overwinning op de regering en de bazen is maar tijdelijk, zolang het kapitalistische systeem blijft bestaan. Zeker in deze tijden van kredietcrisis en economische crisis, zullen de x93powers that bex94 steeds proberen ons op te laten draaien voor de crisis van hun systeem. De x93vrije marktx94 kan ons geen zekerheid, geen sociale voorzieningen, geen goede zorg of baanzekerheid bieden. Het kapitalisme werkt niet meer. We zullen moeten vechten voor een fundamenteel andere maatschappij, een socialistische maatschappij; waar de economie niet beheerst wordt door het winststreven, maar de bronnen van de welvaart x96 de banken, verzekeringsmaatschappijen, de grote bedrijven en instellingen x96 in gemeenschapshanden zijn, zodat de economie op een democratische manier gepland kan worden voor de behoeften van de bevolking. Dan wordt het ook mogelijk om duurzaam goede zorg te bieden aan ieder, die dat nodig heeft.

Wil je reageren, maar je reactie niet "en publiek" op de site plaatsen? Wil je meewerken aan deze website, zou je een artikel geplaatst willen zien, heb je opmerkingen of idexeben? Je kan emailen naar:

ggz@socialisten.net.

Een veel gehoorde klacht van de clixebntenbeweging is, dat psychiatrische patixebnten slechts nog als een stoornis worden gezien, een x93wandelend ziektebeeldx94. Er is weinig aandacht voor jou als mens, maar slechts voor je x93ziekex94kant. Maar hoe komt het, dat deze benadering schering en inslag is in de GGZ? Mijns inziens heeft dat alles te maken met de dominantie van het x93medisch modelx94, en de ideologie die daaraan ten grondslag ligt.

De tegenwoordige psychiatrie is erg biologisch gericht; psychische aandoeningen worden veroorzaakt doordat er iets mis is met chemische stofjes in de hersenen, zo is de teneur. Als de oorzaak van een psychische aandoening vooral op medisch/biologisch vlak gezocht wordt, waarom zou je dan kijken naar wat voor leven iemand gehad heeft, welke mogelijkheden hij of zij heeft, welke toekomstwensen? Het gaat immers om dat stofje dat gecorrigeerd moet worden. Dus is het vooral van belang dat de patixebnt zijn medicijnen slikt en het personeel en medepatixebnten niet te moeilijk maakt.

Er is een tijd geweest, dat de aandacht niet vrijwel uitsluitend op lichamelijke processen werd gericht als verklaring voor psychiatrische aandoeningen. Met name in de 70er jaren eiste de stroming van de x93anti-psychiatriex94 de aandacht op voor de (negatieve) invloed van de maatschappij. Zelfs tot in het extreme: er werd gesteld dat het de maatschappij was, die ziek was; dat psychiatrisch patixebnten eigenlijk de x93gezondenx94 waren omdat ze stuk liepen op dit zieke systeem, en de x93normalex94 mensen die zich aanpasten eigenlijk de x93ziekenx94 waren. Tegenwoordig lijkt de anti-psychiatrie af te hebben gedaan. Met de vorderingen in hersenonderzoek is bewezen, dat psychiatrische ziekte bestaat x96 er is immers iets afwijkends aan de hersenen te zien. Dat moet vervolgens door middel van medicijnen gecorrigeerd worden. Maar ligt de reden dat er iets mis is met dat stofje enkel in de biologie of chemie? Het lichaam is een uiterst complex organisme, dat leeft in wisselwerking met zijn omgeving, waarbij het verleden ook nog een rol speelt. Bijvoorbeeld: hoe het lichaam op stress reageert, heeft nog veel te maken met de tijd, dat die stress bestond uit de dreiging van een roofdier. Stress was een middel, om het lichaam te alarmeren en klaar te maken voor een grote fysieke inspanning. Tegenwoordig is de dreiging meestal mentaal of sociaal: geen wolf, maar een baas die je wil ontslaan bijvoorbeeld ligt op de loer. De stress hoopt zich op, maar de fysieke inspanning blijft achterwege, waardoor de stress in het lichaam opgehoopt blijft zitten x96 en als dit vaak voorkomt, chronisch kan worden en tot depressie kan leiden. En ja, bij depressie is er inderdaad wat mis met een stofje in de hersenen.

Enorm veel mensen worden daarom aan de anti-depressiva gezet. De farmaceutische industrie en zijn aandeelhouders varen daar wel bij. Maar ondertussen blijven de oorzaken voor die depressieve klachten bestaan, en die zijn maar al te vaak maatschappelijk x96 hoge werkdruk, geen zekerheid op een vaste baan, die voor vroegere generaties nog vanzelfsprekend was, armoede, slechte huisvesting en sociale voorzieningen, een onzekere toekomst en de ideologie van de x93eigen verantwoordelijkheidx94 die de schuld van maatschappelijk falen bij het individu legt.

Psychoses worden in de geest van het medisch model ook voornamelijk verklaard op medisch/biologische gronden x96 weer dat beroemde stofje in de hersenen. Toch zijn er ook psychiaters, die er van overtuigd zijn, dat ook een psychosegevoeligheid te maken heeft met levensgebeurtenissen. Ook zijn er onderzoeken geweest, die een duidelijk verband aangetoond hebben tussen armoede (soms nog in eerdere generaties) en schizofrenie.

Dat persoonlijkheidsstoornissen meestal het gevolg zijn van traumatische jeugdervaringen, is wel algemeen aanvaard. Sexueel misbruik en kindermishandeling bijvoorbeeld liggen nogal eens ten grondslag aan een borderlinestoornis.  Maar vaak worden dergelijke problemen toch gezien als x93problemen binnen het gezinx94, niet als maatschappelijke problemen. Terwijl ik denk dat sexueel misbruik en huiselijk geweld wel degelijk in verband te brengen zijn met de harde maatschappij waar we in leven, die vaak het slechtste in mensen naar boven brengt. Waarin men zich bovendien maar liever niet bemoeit met wat er in het gezin, die heilige hoeksteen van de samenleving, gebeurt. Waar de jeugdzorg door onderfinanciering schandalig slecht functioneert, met soms letterlijk dodelijke gevolgen.

Elke belangrijke stroming in de psychiatrie, op de anti-psychiatrie na, droeg het stempel van de kapitalistische ideologie. Nooit werd er een duidelijk verband gelegd tussen (de misstanden van) het kapitalistisch systeem en psychische aandoeningen. Kort door de bocht: de psycho-analyse legde de oorzaak van psychische problemen bij individuele jeugdervaringen, niet bij maatschappelijke invloeden. Terwijl het gezin per definitie een maatschappelijk fenomeen is x96 het is aan de ene kant voor veel mensen een middel om de kilte van de samenleving te ontvluchten door je x93eigen nestjex94 te bouwen, het is ook een instrument om hixebrarchische verhoudingen tussen mannen en vrouwen en tussen ouderen en jongeren er al met de paplepel in te gieten. Het behaviorisme keek niet naar oorzaken van gedrag, maar probeerde dat gedrag te bexefnvloeden door te belonen en te straffen.

Alleen de anti-psychiatrie legde een duidelijk verband tussen maatschappij en psychisch lijden. Niet voor niets bloeide de anti-psychiatrie vooral in de 70er jaren x96 jaren van radicalisatie naar links, van grote protestbewegingen van arbeiders en jongeren. Socialisme was populair, kapitalisme een scheldwoord. De anti-psychiatrie kwam omhoog op deze golf van links protest, die ook ideologisch een alternatief wilde bieden. Hoewel ook de anti-psychiatrie zijn uitwassen kende, is veel nog steeds van waarde. De repressieve tendenzen in de psychiatrie werden blootgelegd en er werd actie tegen gevoerd: tegen de electroshocks, het separeren, het platspuiten en wegstoppen van clixebnten in inrichtingen ergens in de bossen, ver van de maatschappij. De psychiatrie werd gezien als een systeem, dat diende om degenen, die zich niet wilden aanpassen aan de heersende normen en waarden, te onderdrukken en op te sluiten. En daar zat een kern van waarheid in. Het gebeurde bijvoorbeeld ook in het x93vrije Westenx94, dat homosexuele mannen of vrouwen in inrichtingen werden opgesloten, puur vanwege hun geaardheid.

Hoewel er veel veranderd en verbeterd is, leven we nog steeds in een kapitalistische maatschappij, in een periode van economische crisis. De druk vanuit de maatschappij op het individu wordt alleen maar groter, en ook de GGZ zelf verschraalt en verhardt. Met de invoering van marktwerking in de GGZ wordt geld steeds belangrijker. Pillen zijn goedkoper dan therapie, bovendien kunnen de farmaceutische bedrijven zo hun kas spekken. We zien ontwikkelingen als het opzetten van PsyQ: kortlopende behandelingen, gekoppeld aan een bepaalde diagnose. Psychotherapie wordt nog maar een beperkt aantal behandelsessies vergoed, en er geldt sowieso een eigen bijdrage voor clixebnten.

Verworvenheden uit het verleden dreigen weer weggenomen te worden. De socialistische beweging heeft na de val van de Muur sterk aan kracht ingeboet, de leiders van bijvoorbeeld de SP en vakbeweging hebben vaak geen goed weerwoord op de kapitalistische ideologie.

In die situatie kan het medisch model domineren, en is de praktijk van x93stop er maar een pil inx94 wijdverspreid. Empowerment, patixebnten die opkomen voor zichzelf en voor wat ze zelf willen, worden vaak nog steeds alleen maar gezien als lastig. Terwijl ik denk, dat veel psychisch lijden er juist mee te maken heeft, dat mensen zich machteloos voelen, een speelbal van hun omgeving en van maatschappelijke krachten. Om dat te boven te komen, om te herstellen,  is het van levensbelang om voor jezelf op te komen, om opstandig te zijn, al is het maar op kleine schaal. De maatschappelijke misstanden die vaak ten grondslag liggen aan psychisch lijden de wereld uit helpen, dat kan een individuele clixebnt niet. Een individuele hulpverlener trouwens ook niet. Daarvoor is massa-actie nodig, tegen concrete misstanden en voor een andere, socialistische maatschappij. Kritische hulpverleners en clixebnten die voldoende hersteld zijn, kunnen daar wel een bijdrage aan leveren. Maar die strijd begint met het ontkrachten van de ideologie die de status quo verdedigt, in het geval van de psychiatrie het medisch model. Ik hoop hier met dit stukje een bijdrage te kunnen leveren.

Op 4 december jl. verzorgde ik een intervisie op mijn werk, met als onderwerp: x93Opname in een psychiatrisch ziekenhuis.x94Daarbij maakte ik deels gebruik van mijn eigen ervaringen. Voor de belangstellenden volgt de tekst van mijn inleidende verhaal.

De reden dat ik deze intervisie heb voorbereid, is dat veel van onze deelnemers met een opname te maken hebben gehad of nog kunnen krijgen. Veel deelnemers zijn bang in de toekomst opgenomen te worden. Voor ons is belangrijk hoe clixebnten over een opname denken; het is belangrijk, een beetje te begrijpen waar ze vaak bang voor zijn, waar ze soms boos of verdrietig over zijn. Een opname is altijd een ingrijpende gebeurtenis, en wordt vaak als negatief ervaren. Een opname kan ook zeker gevolgen hebben hoe men tegen de hulpverlening en tegen hulpverleners aankijkt, dus ook tegen ons, als medewerkers van STOW.. Daarnaast spelen wij soms ook een rol bij de opname van deelnemers; wij adviseren soms behandelaars, om een deelnemer wel of juist niet op te nemen. Ook blijven wij deelnemers, die opgenomen zijn, begeleiden. Dan is het belangrijk, iets te weten van wat een opname inhoudt, hoe een opname door clixebnten beleefd wordt.

Omdat ik zelf ervaring heb met opgenomen zijn, leek het me op een gegeven moment goed daar een intervisie over voor te bereiden, en heb dat vorig jaar al een keer gedaan, voor een grotendeels ander team. Ik ben zelf twee keer opgenomen geweest; een vrij lange periode van 2 jaar, 10 jaar geleden; en een kortere van 3 maanden, 5 jaar geleden. Ik wil echter niet alleen over mijn eigen ervaringen praten, maar proberen een wat algemener beeld te geven van wat het betekent als je opgenomen wordt in een psychiatrisch ziekenhuis. Daarvoor heb ik toen met een aantal mensen gesproken; twee ex-clixebnten met ruime ervaring met opnames, een medewerkster van het Basisberaad, en twee hulpverleners die met opgenomen patixebnten werken. Daarnaast heb ik me de gesprekjes met deelnemers over opnames nog eens voor de geest gehaald. Dit heb ik deze keer nog aangevuld met de kennis die ik op mijn opleiding heb gekregen, met name door het boek x93Herstel, empowerment en ervaringsdeskundigheidx94, dat hier trouwens ook op de stichting ligt, voor wie het later nog eens in zou willen zien.

Wat ik vooral als zeer negatief heb ervaren aan mijn opnames, is het verlies aan zelfstandigheid en vrijheid, of autonomie in hulpverlenerstermen. Je moet je voorstellen, dat ik net als ieder ander volwassen mens gewend was mijn eigen beslissingen te nemen. Maar opeens zijn al die vanzelfsprekende x93vrijhedenx94 opeens niet meer vanzelfsprekend. Je kan niet zomaar meer de TV aanzetten, of een boterham pakken, of bij een vriendin langs. Alles is aan regels gebonden, alles wordt voor je bepaald: hoe laat je opstaat, hoe laat je eet, wat je eet, hoe laat de TV aangaat, hoe laat je naar bed gaat. Je wordt als het ware weer een afhankelijk, klein kind, dat maar heeft te gehoorzamen.

Die afhankelijkheid zit x91m vaak in kleine dingetjes. Ik zat op een open afdeling, en kon dus in principe weg wanneer ik wilde; maar dan moest ik wel de verpleging vragen mijn kamerdeur op slot te doen, om diefstal te voorkomen. En als de verpleging net in de overdracht zat, kon je rustig een uur wachten. Kwam je terug, dan moest je weer aan een verpleegkundige gaan trekken om je kamer open te doen.

Of een ander klein voorbeeldje: iedereen zit ongeduldig te wachten tot het etenstijd is, want eten is vaak het enige lichtpuntje van de dag, dat de sleur doorbreekt. Maar de verpleegkundige laat iedereen nog wat langer wachten, omdat ze haar favoriete soap wil afzien.

Al die kleine dingetjes bij elkaar leiden tot een hoop onmacht en frustratie, stapelen zich op en leiden soms tot escalatie. Zo vertelde de medewerkster van het Basisberaad, van een man die gesepareerd werd. Hij schopte hard tegen een tafel en brak daarbij zijn voet, maar zat twee weken in de separeer zonder dat er een dokter naar zijn voet keek. Aanleiding van deze ingrijpende gebeurtenis was, dat de man een film op TV wilde afkijken, maar dat stipt om 22.00 uur de TV uitging; hij werd boos, de hulpverlener reageerde daarop met hem als een kind te behandelen, en de boel escaleerde.. Zelf heb ik eens gedreigd de receptie van de Bavo Capelle te bezetten, omdat ik geen boterham kreeg. Het ging natuurlijk niet om die boterham, maar om een opeenstapeling van frustratie.

Ook deelnemers van STOW noemden dat verlies van zelfbeschikking als iets, wat ze erg vonden. Ik denk dat door al die regels, het verlies van zelfbeschikking in de gewone, dagelijkse dingen ook je trots, je waardigheid wordt aangetast.

Op de boosheid van patixebnten wordt vaak met dwang gereageerd. Met dwang heb ik zelf niet heel veel ervaring, maar wat ik heb meegemaakt was zeker niet leuk. De paar nachten die ik manisch in de separeer doorbracht, maakten we nog onrustiger. Het feit dat er een rechterlijke machtiging voor me werd aangevraagd, maakte me alleen maar bozer en banger. Ik ben echter nooit met geweld gesepareerd, en heb maar kort op een gesloten afdeling gezeten. Maar ik kan me heel goed voorstellen, dat het een rotervaring is, als je door vier mannen de separeer ingedragen wordt, zoals een persoon me vertelde, of door drie mannen naakt uitgekleed wordt en gefouilleerd wordt, zoals een andere vrouw me vertelde. In Nederland wordt, in vergeleken met andere landen, heel veel gesepareerd, soms duurt een separatie weken- of zelfs maandenlang. En lang niet altijd bij acuut gevaar voor jezelf of een ander, zoals de wet voorschrijft; soms omdat andere patixebnten last van je hebben, soms als straf, soms zogezegd x93preventiefx94 bij mensen die de neiging hebben zichzelf te beschadigen. En wat ik van veel mensen hoor, is dat ze van separeren vaak alleen maar nog opstandiger, nog onrustiger of nog zelfbeschadigender werden. Een klacht die ik ook van meerdere mensen hoorde, was dat vaak niet wordt uitgelegd waarom dwang wordt gebruikt, ook niet achteraf.

Toen ik opgenomen was, was er een duidelijke sfeer van x93wijx94 de patixebnten, en x93zijx94, de hulpverleners. Hulpverleners, die we aan de ene kant nodig hadden, maar die we toch ook zagen als onderdrukkers: zij hadden de macht, wij niet; zij verboden ons van alles, of dwongen ons dingen juist wel te doen. Ook op mijn afdeling waren er aan de lopende band conflictjes tussen hulpverleners en patixebnten. Niet dat die hulpverleners op zich zo slecht waren, maar de hele situatie maakten ons vaak tot tegenstanders van elkaar.

Het lijkt logisch, dat je in een psychiatrisch ziekenhuis geholpen wordt met je problemen. Maar dit is vaak maar heel eenzijdig het geval. Zoals iemand zei, er is vooral aandacht voor medicijnen en je concrete gedrag, niet voor emoties, je pijn, de rouw die je doormaakt. Veel patixebnten raken heel veel kwijt als ze opgenomen worden. Zelf verloor ik mijn werk in de socialistische politiek, wat heel belangrijk voor me was; ik verloor mijn partner en daarmee ook mijn thuis, kortom ik verloor zox92n beetje alles wat er voor mij toe deed. Maar daar was weinig aandacht voor. Het ging er vooral over dat ik niet zoveel op bed moest liggen en actief moest worden, maar nooit werd de vraag gesteld, waarom ik zoveel in bed lag. Ik heb van meerdere mensen gehoord, dat er maar nauwelijks gekeken wordt tijdens een opname wat er eigenlijk vooraf ging aan een crisis. Of, om Wilma Boevink, een bekende ervaringsdeskundige, te citeren: x93Waarom vroeg niemand mij: wat is er toch gebeurd dat je er gek van werd?x94 Ik hoorde zelf achteraf van een verpleegkundige, dat er eigenlijk alleen besproken werd of patixebnten zich douchten, bij het eten verschenen en op tijd naar bed gingen. Over hoe het echt met hen ging, werd niet gesproken.

Ik denk dat dat met twee dingen te maken heeft. In veel psychiatrisch ziekenhuizen is sprake van onderbezetting. Vaak hebben verpleegkundigen geen tijd voor gewoon een praatje, laat staan een goed gesprek. Soms zijn ze er alleen als er medicijnen uitgedeeld moeten worden, of bij het eten. Verpleegkundigen zijn vooral bezig met het beheersen van de situatie, de rust en orde te bewaken. Wie niet gevaarlijk is, wordt vaak helemaal aan zijn lot overgelaten.

Maar het heeft ook met de houding van hulpverleners te maken. Hulpverleners in het algemeen richten zich, zo is mijn ervaring, vooral op je zieke kant. Het gevolg is, dat je geen mens meer bent, maar nog slechts patixebnt. Al die rollen die je gewoonlijk hebt x96 zoon of dochter, broer of zus, partner, vriend/vriendin, vader of moeder, collega, studiegenoot, etceterax85. ben je opeens kwijt. Er wordt niet over die rollen gepraat, niet naar gevraagd. Je ziekte staat centraal, niet je levenservaring, je mogelijkheden, je talenten.

De beste herinneringen heb ik dan ook aan een hulpverlener, die anders was; onder het wandelen en fietsen dat ik met deze bewegingstherapeut moest doen, zaten we veel te kletsen, en het ging eindelijk niet over mijn gestoorde gedrag, mijn diagnose of mijn behandelplan, maar over normale dingen, en over dingen die mij als  mens, niet als patixebnt, interesseerden. Deze hulpverlener was ook de enige, die het met mij over politiek had, wat zox92n belangrijk deel van mijn leven was. En niet toevallig was het denk ik ook deze hulpverlener, die later suggereerde, dat ik misschien zelf in de hulpverlening zou kunnen gaan werken. Hij had oog voor de positieve, gezonde kanten van mij en andere patixebnten, en niet alleen maar voor de zieke kanten.

Sommige mensen hebben wel positieve ervaringen met een opname; van X. hoorde ik bijvoorbeeld, dat haar laatste opname haar heel erg meeviel, vergeleken met een eerdere in Dijkzigt. Daar werd ze soms afgesnauwd en gecommandeerd, bij haar laatste opname voelde zij zich volwassen behandeld. Bijvoorbeeld omdat haar behoefte aan privacy met Y. gerespecteerd werd. En Z. vertelde mij, dat hij ondanks alles toch blij is dat hij opgenomen is geweest, omdat nu zijn medicijnen goed zijn ingesteld en hij weer normaal kan functioneren. Ik denk dan ook niet dat het alleen maar kommer en kwel is in psychiatrische instellingen..

Aan de andere kant heb ik zelf ook meegemaakt, dat ik totaal niet serieus werd genomen, bijvoorbeeld met lichamelijke klachten. Kiespijn werd afgedaan als een waanidee; duizeligheid was mijn eigen schuld, omdat ik zoveel op bed lag. Toen toch maar de huisarts erbij werd gehaald, bleek ik een longembolie te hebben en moest met spoed naar het ziekenhuis x96 gelukkig maar, want aan een longembolie kan je doodgaan.

Een ander schrijnend voorbeeld noemde een klasgenoot van mij. Toen ze eindelijk aan een psychiater durfde te vertellen dat ze sexueel misbruikt was, was diens reactie: x93Dat zeg je omdat je langer opgenomen wil blijven.x94

Wat ik ook gehoord heb, is dat vroeger veel en veel meer therapie gegeven werd dan nu. Dat was ook niet altijd ideaal, want je was vaak verplicht een heel programma af te werken en therapie is natuurlijk ook niet altijd goede therapie. Maar toen ik opgenomen was, was er eigenlijk alleen bewegingstherapie en creatieve therapie, die wel een functie hadden als afleiding en bezigheid, maar hulp was het niet.

De dagen van mijn opnames waren vooral gevuld met koffie drinken, shaggies roken en in het niets staren. Ik hoorde dat van veel mensen; die leegte en dat nietsdoen was vreselijk.

Een ander aspect van een opname, vooral als het om een lange opname gaat, is denk ik vervreemding. Een psychiatrisch ziekenhuis is een wereldje op zich. Je zit met allemaal zieke mensen op een kluitje, en dat schept een hoop problemen. Er is veel irritatie onderling, soms ook agressie.

Je moet je bijvoorbeeld voorstellen, dat ik in mijn manische buien de gewoonte had om met de radio in de huiskamer te klooien, met het volume op keihard. Daar waren mijn medepatixebnten niet blij mee. Ikzelf voelde me op zijn zachtst gezegd niet helemaal op mijn gemak, toen een medepatixebnt begon te masturberen in de huiskamer bij een pornofilm.

Echte vechtpartijen heb ik zelf niet meegemaakt, maar ik schrok wel toen een medepatixebnt om een onduidelijke reden  dreigde, me x92s nachts mijn strot door te komen snijden. Veel patixebnten, vooral vrouwen, zijn echt bang voor medepatixebnten. Zeker op gesloten afdelingen lopen nogal wat echt zieke mensen rond, die bijvoorbeeld psychotisch en gewelddadig zijn. Ook ongewenste intimiteiten komen voor. Daarnaast zorgen drugsverslaving voor veel problemen; agressie, patixebnten die anderen bestelen of afpersen. Er worden waarschijnlijk nergens zoveel drugs gebruikt als op gesloten afdelingen van psychiatrisch ziekenhuizen.

Maar vooral wordt je steeds geconfronteerd met de ellende van anderen, bovenop je eigen ellende. Als je dag in, dag uit in een huiskamer zit met zwaar depressieve mensen die apathisch voor zich uit zitten staren, dan doet je dat geen goed. En het kan nog erger: je kan meemaken dat een medepatixebnt zelfmoord pleegt of een poging doet. Om Wilma Boevink nog een keer te citeren: x93Ik vind dat xe9xe9n van de tegenstrijdigheden van de psychiatrie, dat mensen die enorm lijden bij elkaar worden gezet en dat we vervolgens verwachten dat ze daar beter van worden.x94

Op sommige afdelingen zijn er nog tweepersoonskamers, en dan is er helemaal geen privacy meer. Ik hoorde dat xe9xe9n van A.x92s klachten over zijn opname in het afkickcentrum was, dat hij een kamer moest delen met nota bene een drugsdealer.

Als je lang in zox92n zieke omgeving zit, bestaat het gevaar dat je vervreemdt van het gewone leven, van de maatschappij. Dat psychiatrisch ziekenhuizen soms midden in een woonwijk staan, maakt daarbij weinig uit. De Bavo Capelle staat ook midden in een woonwijk, maar als ik bij de buurtsuper een blikje cola ging halen, keek het winkelpersoneel me wel aan van 94oh God, dat is er weer een van de Bavo.x94 De Bavo ademde voor mij een sfeer uit van een andere wereld, een beetje een ghetto. Al was het alleen maar, omdat iedereen steeds zonder geld leek te zitten en er voortdurend gebedeld werd, om geld, shag of zelfs een vloeitje, om van wat oude peuken uit de asbak nog een nieuwe te maken. Drugsverslaving zal daar een rol bij gespeeld hebben, maar met het zak- en kleedgeld dat de meeste patixebnten kregen, was het sowieso armoe troef.

Laatste punt dat ik nog wil noemen, is dat de nazorg vaak te wensen overlaat. Een vriendin van me zei daarover het volgende: x93ik was 10 jaar opgenomen geweest, en toen zei ik xe9xe9n keer dat ik wel zelfstandig wilde wonen, en voor ik het wist was ik in mijn eigen huisje gestopt, met nauwelijks nazorgx94.

In een psychiatrisch ziekenhuis word je onderworpen aan een ritme, een vaste dagindeling en een scala aan regels. Veel mensen komen vervolgens thuis, en zitten opeens alleen, terwijl dat hele ritme weggevallen is. Ze zijn het gewone leven verleerd en krijgen weinig hulp, om het weer op te pakken. Daarnaast krijgen ze te maken met het stigma dat op psychiatrische patixebnten rust en maatschappelijke problemen als armoede, slechte huisvesting en een gebrek aan passend werk, waar vooral mensen met een psychiatrische achtergrond de dupe van worden.

Ik heb in deze inleiding vooral aandacht besteed aan de negatieve kanten van een opname. Natuurlijk omdat we juist met die negatieve kanten te maken kunnen krijgen als we met onze deelnemers werken, maar ook omdat er nou eenmaal veel negatiefs te vertellen is. Ik denk dat een opname in sommige gevallen zelfs een trauma op zich kan zijn. Straks zou ik daar graag met behulp van stellingen verder met jullie over willen discussixebren.

Enige tijd geleden werd er een verhalenwedstrijd gehouden door het blad Denkraam. Ik speelde met de gedachte om mee te doen (wat ik uiteindelijk niet gedaan heb). Toen ik mij afvroeg, wat ik over het thema x93troostx94 zou kunnen schrijven voor de verhalenwedstrijd, schoot xe9xe9n voorval door mijn hoofd. Of eigenlijk voorvalletje. Vreemd genoeg was het niet een herinnering aan een arm om mijn schouder van iemand waar ik van hou, of aan een mooie zonsondergang of iets anders schoons. Ik moest denken aan een artikeltje in het blad Psy, waar op een dag mijn blik op viel. Het was een klein artikeltje over het nut van cognitieve therapie bij depressie. Exe9n zinnetje maakte, dat ik tranen in mijn ogen kreeg. Het was iets in de trant van: dat het juist de kleine tegenslagen zijn waardoor depressieve mensen erg van slag kunnen raken x96 een kapotte WC bijvoorbeeld x96 meer nog dan door de grote problemen, waarmee ze geconfronteerd worden.

Net die periode was ik uit het lood geslagen door iets dergelijks x96 ik geloof dat de elektriciteit uitgevallen was. Dat leidde tot een neerwaartse spiraal; alles was me te veel. De afwas doen leek onmogelijk, boodschappen doen ging gewoon niet. En natuurlijk, hoe minder ik in staat was te doen, hoe slechter ik me over mezelf ging voelen. Wat een loser ben ik, ik kan niet eens afwassen, niet eens die kleine dingetjes doen die voor ieder ander gewoon vanzelfsprekend zijn, niet eens voor mezelf zorgen.

Toen las ik dat zinnetje in de Psy, en ik dacht: dat is waar ook, ik ben depressief! Ik ben geen mislukkeling, ik worstel met de afwas omdat ik last heb van een aandoening, net zoals zoveel anderen die met hetzelfde worstelen!

Ik besefte hoe de tijdgeest, of beter gezegd de heersende ideologie, mij ook te pakken had gehad. John Lennon verwoordde het mooi in x93Working Class Heroex94:

x93When theyx92ve tortured and scared you for 20 odd years,

Then they expect you to pick a career.

When you canx92t really function youx92re so full of fear.x94

Er wordt ons steeds opnieuw, direct en indirect, verteld dat je het als individu moet maken in deze maatschappij: Ieder voor zich en God voor ons allen. Wie het niet redt, wie niet functioneert, heeft dat aan zichzelf te wijten, is een loser. x93Eigen verantwoordelijkheid!x94 is het modewoord. Ben je werkloos? Eigen schuld, moet je maar beter je best doen. Kan je niet voor jezelf zorgen? Dan mankeert er wat aan jou, zo wordt gezegd of gesuggereerd. Het individu krijgt alle verantwoordelijkheid, de maatschappij geen enkele verantwoordelijkheid in deze ideologie. En daar was ik dus ook ingetrapt. Ik schaamde me voor iets, waar ik geen schuld aan had. Ik liet me mee trekken in de rat race, en zag in paniek hoe ik ergens achteraan strompelde.

Maar waar is de verantwoordelijkheid van de maatschappij? Waarom is er voor zoveel mensen met een psychiatrische aandoening geen passend werk? Waarom worden zoveel mensen veroordeeld hun hele leven in armoede te leven? Waarom wordt er bezuinigd op de psychotherapie, op de thuiszorg, op de AWBZ? Waar blijft de x93eigen verantwoordelijkheidx94 van Balkenende & Co., om datgene te doen, wat nodig is, om mensen met een psychiatrische beperking een volwaardig leven te bieden? Waarom is er in deze maatschappij zoveel stress, vervreemding, mishandeling, sexueel misbruik x96 allemaal zaken die op zijn minst ertoe bijdragen, dat mensen geestelijk ziek worden?

Ik heb inderdaad een eigen verantwoordelijkheid, maar een andere dan Balkenende bedoelt.. Ik heb een verantwoordelijkheid om voor mezelf en anderen op te komen, om mijn stem te laten horen. Daarbij vind ik troost, in de gedachte dat ik geen loser ben, dat ik niet om mijn beperkingen gevraagd heb, dat ik me niet hoef te schamen. Dat brengt rust, en helpt mee om depressieve neigingen te verslaan en de kracht te vinden, om mee te vechten voor verandering.

2 december 2007

Tijdens een teamvergadering op mijn werk enige tijd geleden, werd een opmerking gemaakt over een clixebnt, die nog een tijd door mijn hoofd bleef spoken. x93Hij gaat altijd zo in de slachtofferrol zittenx94 werd er gezegd.

Dergelijke opmerkingen heb ik vaker gehoord in de hulpverlening, meestal over clixebnten die steen en been klagen over wat hen is aangedaan, maar niet in actie schieten om hun leven te verbeteren. Maar later dacht ik, dat dit soort opmerkingen soms wat al te makkelijk worden gemaakt.

Ten eerste willen wij x96 mensen met een psychiatrische achtergrond, ik spreek hier maar even als ervaringsdeskundige x96 erkenning voor de pijn die ons is aangedaan en die we nog steeds voelen. We hebben behoefte aan x93klagenx94, soms zouden we het wel uit willen schreeuwen. De boosheid over wat er met ons gebeurd is, kan leiden tot empowerment x96 tot opkomen voor onszelf, tot het heft in eigen hand nemen, tot vechten voor een beter leven. Maar dit is geen automatisme, het is een strijd op zich om zover te komen.

Maar bovendien lopen veel mensen tegen problemen aan, die niet individueel zijn, maar maatschappelijk, en waartegen het niet zo makkelijk vechten is, zeker niet in je eentje. Als je bijvoorbeeld in een verpauperde buurt woont waar je je onveilig voelt, en je hebt niet het geld om een mooi huis te kopen, en je bent ook nog eens niet welkom in sommige buurten omdat je geen inkomen uit arbeid hebt x96 dan is dat geen individueel probleem, maar een maatschappelijk probleem. Dat betekent niet, dat zox92n probleem niet op te lossen is. Maar daarvoor is wel collectieve actie nodig.

x93Normalex94 mensen hebben over het algemeen werk en de mogelijkheid om lid te worden van een vakbond en te staken voor hoger loon of betere arbeidsomstandigheden. x93Normalex94 mensen hebben vaak (helaas niet altijd)  contact met hun buren en zullen eerder de stap zetten om een bewonerscomitxe9 op te zetten om tegen sloop of huurverhoging te vechten. Mensen met een psychiatrische achtergrond hebben vaak geen werk, en leven vaak gexefsoleerd, mede door het stigma dat op mensen met een psychiatrische achtergrond rust.  Doordat ze vaak gexefsoleerd zijn, missen mensen met een psychiatrische achtergrond vaak ook de solidariteit in het klein, die bij anderen met weinig geld vaak nog wel aanwezig is, ook al houden zij zich verre van politieke actie x96 een kopje suiker lenen bij de buren, te eten uitgenodigd worden als je blut bent, een bovenbuurvrouw waar je elektriciteit van mag aftappen als jij afgesloten bent. Het hele idee, dat je door samen te vechten je leven kan veranderen, is bij veel mensen met een psychiatrische achtergrond niet aanwezig.

Het is kortom, voor mensen met een psychiatrische achtergrond, niet zo eenvoudig om door collectieve actie hun leven in eigen hand te nemen. Terwijl collectieve actie vaak wel nodig is, om hun problemen op te lossen. Sommigen vinden hun weg naar de clixebntenbeweging, maar erg sterk is die op het moment ook niet.

Dus is het niet zo gek dat sommige clixebnten gefrustreerd en passief blijven, en in de x93slachtofferrolx94 gaan zitten. Natuurlijk moeten hulpverleners proberen, clixebnten te helpen bij hun empowerment, en uit hun passiviteit. Maar daarnaast hebben we x96 en hier spreek ik even als hulpverlener x96 ook een verantwoordelijkheid, te vechten voor diegenen die dat zelf niet kunnen. Door zelf wel in actie te komen, tegen de afbraak van de zorg, tegen de armoede, voor voldoende betaalbare woningen, voor mogelijkheden tot ontplooiing voor iedereen, voor een maatschappij waarin iedereen, inclusief mensen met een psychiatrische achtergrond, de mogelijkheid tot een volwaardig leven krijgt.

Diverse zorginstellingen, waaronder de stichting waarvoor ik werk, geven x93ondersteunende begeleidingx94 (OB) aan mensen met een psychiatrische aandoening. Dit houdt bijvoorbeeld in: hulp bij het ordenen van de financixebn, ondersteuning bij emotionele problemen, of hulp bij het vergroten van een sociaal netwerk. Op dit moment wordt dit betaald uit de AWBZ, waar iedereen voor verzekerd is. Er was sprake van dat dit overgeheveld zou worden naar de WMO (Wet Maatschappelijke Ondersteuning), zodat gemeenten voor de OB zouden moeten gaan betalen. De nieuwste plannen zijn echter weer anders, en nog alarmerender: mensen zouden op termijn zich zelf moeten verzekeren voor de OB.

Een vriendin van me, die voor een andere zorginstelling werkt, kreeg kort geleden op haar werk een presentatie over de toekomst van de zorg. Dergelijke bijeenkomsten zijn meestal bedoeld om werknemers met allerlei peptalk klaar te stomen voor verslechteringen. Wat haar verteld werd, is dat de OB over drie jaar uit de AWBZ zal gaan, maar ook niet in de WMO zal komen. Mensen zullen zich er zelf voor moeten verzekeren. Maar wat betekent dit? OB zal niet in het basispakket komen, maar in de aanvullende verzekering x96 als je die hebt. Want veel mensen met een psychiatrische aandoening hebben erg weinig geld, en bezuinigen noodgedwongen door zich niet of niet voldoende aanvullend te verzekeren. Zo dreigen in de toekomst veel mensen geen OB meer te kunnen krijgen.

Met het nieuwe ziektekostenstelsel moet je sowieso steeds meer gaan betalen voor zorg. Veel noodzakelijke zorg zit niet langer in het basispakket maar in de aanvullende verzekering, met bijkomende kosten. Ook als je psychologische hulp vergoed wilt krijgen, moet je dit jaar aanvullend verzekerd zijn (en dan ook nog de juiste aanvullende verzekering hebben). In 2008 komen de eerstelijns psychologen waarschijnlijk wel weer in het basispakket, maar er wordt dan slechts een maximum van acht sessies vergoed. En als je meer nodig hebt? Dan zul je zelf moeten betalen.

Wie goed verzekerd wil zijn, is al snel 120 euro per maand aan premie kwijt, en dan nog ben je niet voor alles gedekt. Zo ontstaat een tweedeling in de zorg, tussen de goed verzekerden en de slecht verzekerden, tussen arm en rijk x96 no pay no cure.

De reactie van mijn collegax92s op dit bericht over de OB was: schandalig, dit zal niet gepikt worden. Ik denk inderdaad dat er verzet nodig is tegen dit soort verslechteringen. Niet alleen tegen de verandering betreft de OB, maar tegen de hele marktwerking in de zorg, die op allerlei terreinen enorme negatieve gevolgen heeft.

Eveneens op 1 juni vond ook de workshop x93Jeugd en psychiatriex94 plaats, vanuit een ander groepje tweedejaars van de BGE-opleiding. Het interessantst vond ik de stellingen en de discussie erover. Op xe9xe9n punt wil ik hier ingaan: er werd gediscussieerd over het idee, dat meer en meer opgang krijgt, dat het bepaalde ouders verboden moet worden om (nog meer) kinderen te krijgen, omdat zij hun kinderen ernstige schade zouden toebrengen, niet voor hen zouden kunnen zorgen, etcetera.

Toevallig hoorde ik ook pas iets op het radionieuws, over een rechter die de moeder van een baby, die door haar partner was gedood, oplegde een rehabilitatieprogramma te volgen met als doel geen kinderen meer te krijgen. Ook in de Psy is er gediscussieerd, of ouders met een ernstige psychiatrische aandoening, wel kinderen zouden mogen krijgen, gezien het leed wat die kinderen vaak doormaken en het feit dat veel van hen ook een psychiatrische aandoening krijgen.

Alleen al puur vanuit mijn persoonlijke situatie ben ik hier erg op tegen. Want als je deze stelregel helemaal door zou voeren, dan had ik misschien ook wel niet geboren mogen worden: mijn vader is met de psychiatrie in aanraking geweest. En hoewel het mogelijk is, dat ik inderdaad mijn eigen psychiatrische aandoening van hem gexebrfd heb, en met de beperkingen ervan moet leven, ben ik toch heel blij dat ik leef, en denk ik dat ik deze wereld ook wel iets te bieden heb.

De vraag is in deze kwestie: wanneer zou een moeder wel, en wanneer niet, een kind ter wereld mogen brengen? Waar ligt de grens, en wie beslist daarover? Is het niet een grondrecht, je voort te kunnen planten?

In de heersende ideologie valt alles onder x93eigen verantwoordelijkheidx94: je gezondheid is je eigen verantwoordelijkheid, je kinderen zijn je eigen verantwoordelijkheid. In mijn visie vormen kinderen de toekomst: niet alleen de eigen ouders, maar de hele maatschappij is er bij gebaat dat kinderen geboren worden en opgroeien tot gezonde, gelukkige volwassenen. Dus moet de maatschappij de verantwoordelijkheid nemen waar ouders dat om wat voor reden dan ook, niet kunnen. Als ouders, die het zelf moeilijk hebben, voldoende steun zouden krijgen, zou de opvoeding van hun kinderen geen probleem hoeven te zijn.

Marx had het er in het Communistisch Manifest al over, dat de opvoeding van kinderen veel meer een taak van de hele maatschappij zou moeten zijn. Het gezin is inmiddels in bepaalde mate al x93vermaatschappelijktx94: niet alleen ouders voeden hun kinderen op, dat gebeurt evengoed op school, op de kinderopvang, in het buurthuis enz. Maar de tendens van de laatste tijd is helaas, dat dit weer wordt afgebroken in plaats van uitgebreid.

Zelf zou ik best kinderen willen hebben. Ik betwijfel echter of ik in de huidige situatie kinderen zou kunnen grootbrengen. Ik heb mijn beperkingen, en een eventuele partner kan weggaan of komen te overlijden, en van de huidige maatschappij verwacht ik weinig steun. Zou die er wel zijn, bijvoorbeeld in de vorm van veel uitgebreidere kinderopvang, waar je indien nodig 24 uur per dag terecht kan als je het zelf niet redt, voldoende inkomen om voor een kind te kunnen zorgen, en meer steun vanuit consultatiebureaus ook bij oudere kinderen, dan zou het voor mij veel makkelijker zijn om eventueel een kind groot te brengen.

Als laatste raadt ik iedereen aan, die het niet met me eens is (en trouwens ook iedereen die het wel met me eens is), eens de film x93Ladybird, Ladybirdx94 van regisseur Ken Loach te gaan zien. Het is het hartverscheurende verhaal van een vrouw, die van maatschappelijk werkers het etiket x93a-sociaalx94 krijgt opgeplakt, met als gevolg dat keer op keer haar kinderen worden afgepakt. Voor mij is dat een schrikbeeld, waar we niet naar toe moeten.

Vandaag (1 juni)  woonde ik voor mijn opleiding (de BGE-SPW) een workshop bij over sexualiteit en psychiatrie. Deze workshop was een eindexamenopdracht van de tweedejaars van de BGE. Het was een interessante bijeenkomst, waarbij met name de huivering van veel hulpverleners aan de orde kwam, om sexualiteit in de hulpverlening en begeleiding van clixebnten bespreekbaar te maken. Het bleek, dat veel hulpverleners er veel moeite mee hebben om problemen van clixebnten die betrekking hebben op sexualiteit, op een goede manier te benaderen. Maar in dit stukje wil ik het vooral hebben over een meer politieke kwestie die aangestipt werden in de discussie: gelegenheidsprostitutie in de instellingen.

Er werd gesteld dat in de opname-instellingen nogal eens verkrampt met de sexualiteit van clixebnten gereageerd wordt. Niet zelden wordt clixebnten verboden om intiem te zijn of sex te hebben met hun partner of een medeclixebnt, als ze opgenomen zijn. Aan de andere kant gebeurt dit natuurlijk wel. Exe9n van de dingen die bovendien nogal eens voorkomen op opname-afdelingen, is de zogenaamde gelegenheidsprostitutie: clixebnten die sex hebben in ruil voor een pakje shag, geld of drugs. Er werd geopperd dat dit (naast andere vormen van sex tussen clixebnten) niet verboden zou mogen worden. Daar ben ik het echter niet mee eens. Prostitutie is voor mij een vorm van machtsmisbruik. Als xe9xe9n clixebnt wel geld heeft en de ander niet, en de eerste daar misbruik van maakt om sex te krijgen, is er geen sprake van een vrijwillige daad op basis van een gelijkwaardige relatie tussen mensen.

In deze maatschappij wordt daar vaak anders over gedacht: prostitutie is legaal, en meer en meer x93normaalx94,  zozeer zelfs dat het voorgekomen is dat een medewerker van het CWI een werkloze vrouw probeerde te dwingen werk te zoeken in de prostitutie, aangezien dit een legaal beroep is. Vaak wordt gezegd dat prostituees zelf voor hun beroep kiezen. Maar nog afgezien van de vrouwen die het slachtoffer zijn van vrouwenhandel en niet anders dan als slavinnen behandeld worden, is het ook nog eens zo dat veel prostituees een verleden hebben van sexueel misbruik, en daarom in de prostitutie belanden. In hoeverre is dat een vrijwillige keuze? Daarom heb ik ook wel moeite met het idee, dat clixebnten gebruik zouden moeten mogen maken van escortburox92s en dergelijke.

Ik denk niet dat clixebnten die zich prostitueren tijdens hun opname gestraft zouden moeten worden, zij zijn immers het slachtoffer. Maar dergelijke praktijken zouden zoveel mogelijk moeten worden tegengegaan. Exe9n manier daarvoor is, te zorgen dat clixebnten genoeg geld hebben om hun pakje shag gewoon te kopen. Met het zakgeld dat nu verstrekt wordt in instellingen, is dat vaak niet het geval. Natuurlijk speelt er ook drugsverslaving. Maar ik denk, dat als drugs als cocaine en heroine vrij verstrekt zouden worden aan ernstig verslaafden, uiteraard onder strenge voorwaarden,  heel veel problemen verminderd zouden worden.

Dit stukje was naar aanleiding van maar xe9xe9n opmerking tijdens de workshop; er is veel en veel meer besproken, en dat ging veel meer over kwesties als bejegening en hoe organisaties met de kwestie sexualiteit zouden moeten omgaan. Maar aangezien die kwesties veel minder politiek van aard zijn, en dit een politieke weblog is, ben ik daar niet op ingegaan. Dat doet er echter niets aan af, dat het een belangrijk onderwerp is dat hoog op de agenda van de GGZ zou moeten komen te staan.